న్యాయమూర్తుల నియామకం: కొలీజియం తేడాలు, చరిత్ర, ప్రస్తుత స్థితి

కొలీజియం ప్రధాన తేడాలు

కొలీజియం వ్యవస్థ మరియు ప్రతిపాదన మధ్య అనేక కీలకమైన తేడాలున్నాయి. సభ్యుల కూర్పులో కొలీజియం వ్యవస్థలో కేవలం సీనియర్ న్యాయమూర్తులు మాత్రమే ఉంటారు, అయితే ప్రతిపాదనలో న్యాయమూర్తులతో పాటు న్యాయశాఖ మంత్రి, ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులు కూడా ఉంటారు. ప్రభుత్వ పాత్ర విషయానికొస్తే, కొలీజియంలో ప్రభుత్వ పాత్ర పరిమితంగా ఉండగా, లో ప్రభుత్వానికి ప్రత్యక్ష ప్రాతినిధ్యం కల్పించారు. కొలీజియం వ్యవస్థ సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల ఆధారంగా ఏర్పడితే, 99వ రాజ్యాంగ సవరణ, చట్టం ఆధారంగా ప్రతిపాదించబడింది. కొలీజియం ప్రధాన లక్ష్యం న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, అయితే విస్తృత భాగస్వామ్యంతో నియామకాలు చేపట్టాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రస్తుతం కొలీజియం వ్యవస్థ అమల్లో ఉండగా, ప్రతిపాదనను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది.

సుప్రీంకోర్టు ను ఎందుకు రద్దు చేసింది

2015లో, ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం 4:1 మెజారిటీతో 99వ రాజ్యాంగ సవరణను, చట్టాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించింది. న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత భారత రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో అంతర్భాగమని, న్యాయమూర్తుల నియామకంలో న్యాయవ్యవస్థకు ఉన్న ప్రాధాన్యత దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు అభిప్రాయపడ్డారు. వ్యవస్థలో ప్రభుత్వానికి, ఇతర సభ్యులకు కల్పించిన పాత్రపై రాజ్యాంగపరమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ తీర్పుతో పాత కొలీజియం వ్యవస్థ తిరిగి కొనసాగింది.

కొలీజియం వ్యవస్థపై విమర్శలు

కొలీజియం వ్యవస్థకు కొన్ని ప్రయోజనాలు ఉన్నప్పటికీ, దానిపై అనేక విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి. నియామక ప్రక్రియలో పూర్తి పారదర్శకత లోపించిందనేది ఒక ప్రధాన విమర్శ. ఎంపిక ప్రమాణాలు, నిర్ణయాల వెనుక గల కారణాలపై మరింత స్పష్టత అవసరమని పలువురు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, ప్రభుత్వం మరియు న్యాయవ్యవస్థ మధ్య నియామకాలపై విభేదాలు తలెత్తి, ప్రక్రియ ఆలస్యం కావడానికి అవకాశం ఉందని కూడా విమర్శకులు పేర్కొంటున్నారు. అయితే, న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతను కాపాడటంలో కొలీజియం కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని దాని సమర్థకులు గట్టిగా విశ్వసిస్తున్నారు.

న్యాయమూర్తుల నియామకానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు పోటీ పరీక్షలకు చాలా ముఖ్యం. ఆర్టికల్ 124(2) సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకానికి సంబంధించిన నిబంధనలను వివరిస్తుంది. అదేవిధంగా, ఆర్టికల్ 217 హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకానికి సంబంధించిన నిబంధనలను తెలియజేస్తుంది. ఏర్పాటుకు సంబంధించిన 99వ రాజ్యాంగ సవరణను 2015లో సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించింది. ప్రస్తుతం, సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామకాలకు కొలీజియం వ్యవస్థ అమల్లో ఉంది. ఈ సమాచారం భారత ప్రభుత్వ న్యాయశాఖ, సుప్రీంకోర్టు తీర్పులపై వివరణాత్మక కథనాల ఆధారంగా ఇవ్వబడింది.

పోటీ పరీక్షల అభ్యర్థుల కోసం కొన్ని ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు: 1. ప్రస్తుత న్యాయమూర్తుల నియామక వ్యవస్థ ఏది ఎ) బి) కొలీజియం వ్యవస్థ సి) ఎన్నికల కమిషన్ డి) 2. ను సుప్రీంకోర్టు ఏ సంవత్సరంలో రద్దు చేసింది ఎ) 2012 బి) 2014 సి) 2015 డి) 2018 3. హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకానికి సంబంధించిన ఆర్టికల్ ఏది ఎ) ఆర్టికల్ 124 బి) ఆర్టికల్ 217 సి) ఆర్టికల్ 280 డి) ఆర్టికల్ 324

ముగింపు: పోటీ పరీక్షల్లో గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, ను 2015లో సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది; ప్రస్తుతం ఉన్నత న్యాయస్థానాల న్యాయమూర్తుల నియామకానికి కొలీజియం వ్యవస్థ కొనసాగుతోంది.

భారతదేశంలో న్యాయమూర్తుల నియామకం కొలీజియం వ్యవస్థ ద్వారా జరుగుతుంది. గతంలో ప్రతిపాదించిన (జాతీయ న్యాయ నియామక కమిషన్)ను సుప్రీంకోర్టు 2015లో రాజ్యాంగ విరుద్ధమని రద్దు చేసింది. కొలీజియం వ్యవస్థలో , నలుగురు సీనియర్ న్యాయమూర్తులు ఉంటారు. లో న్యాయమూర్తులతో పాటు న్యాయశాఖ మంత్రి, ప్రముఖులు కూడా ఉంటారు.

NJACను సుప్రీంకోర్టు ఎందుకు రద్దు చేసింది?

న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతకు భంగం వాటిల్లుతుందని, రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపానికి విరుద్ధమని భావించి సుప్రీంకోర్టు NJACను 2015లో రద్దు చేసింది.

కొలీజియం వ్యవస్థలో ఎవరు సభ్యులుగా ఉంటారు?

సుప్రీంకోర్టు కొలీజియంలో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) మరియు సుప్రీంకోర్టులోని నలుగురు అత్యంత సీనియర్ న్యాయమూర్తులు సభ్యులుగా ఉంటారు.